به گزارش شادا، اصلاحات گمرکی، کاهش زمان ترخیص کالا و تبدیل گمرک به محلی برای عبور کالا و نه توقف آن، موضوعاتی است که وزارت امور اقتصادی و دارایی در راستای تسهیل تجارت دنبال کرده است. وزیر اقتصاد در هفته های اخبر و در جریان سفر به روسیه در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره مشکلات تجار در مرزها، تأکید کرد که همه مشکلات موجود در مرزها لزوماً به عملکرد گمرک مربوط نیست و بیش از ۲۰ دستگاه در فرآیند تجارت و فعالیت‌های مرزی نقش دارند.
وزیر اقتصاد در همان مقطع اعلام کرد که وزارت اقتصاد دو پروژه «مدیریت هماهنگ مرزی» و «حمل یکسره» را در دستور کار قرار داده است؛ دو طرحی که هدف آنها انتقال بخش عمده فرآیندهای کنترلی و گمرکی به داخل کشور و جلوگیری از توقف کالا در نقطه مرزی است.
مدنی‌زاده تأکید کرده بود که با اجرای این دو پروژه، گمرکات باید «محل عبور» کالا باشند و نه «محل توقف»؛ رویکردی که عملاً مرحله جدیدی از سیاست تسهیل تجارت خارجی را هدف گرفته است.
زمان ترخیص نصف شد
حرکت به سمت کاهش توقف مرزی در شرایطی دنبال می‌شود که گمرک ایران طی هفته‌های اخیر کاهش قابل توجه زمان ترخیص کالا را ثبت کرده است.
فرود عسگری، رئیس‌کل گمرک ایران، اعلام کرده است میانگین زمان ترخیص کالا در حوزه گمرکی از مرحله اظهار تا پرداخت از ۱۴۳ ساعت به ۷۳ ساعت رسیده است؛ یعنی زمان متوسط ترخیص تقریباً نصف شده و به هدف سه‌روزه وزارت اقتصاد نزدیک شده است.
همزمان، کالاهای اساسی و اقلام ضروری از جمله غلات، نهاده‌های دامی، روغن، دارو و تجهیزات پزشکی در مسیر سبز گمرکی قرار گرفته‌اند و بنا بر اعلام رئیس‌کل گمرک، ترخیص این گروه از کالاها با سرعت بسیار بیشتری انجام می‌شود.
۴.۶ میلیون تن کالای اساسی در مسیر ترخیص
در تازه‌ترین آمار اعلام‌شده از سوی گمرک، حدود ۴.۶ میلیون تن کالای اساسی در بنادر و گمرکات کشور در حال طی فرآیند ترخیص است.
بیشترین حجم این کالاها در گمرک بندر امام خمینی(ره) قرار دارد؛ به گفته رئیس‌کل گمرک، حدود ۳.۲ میلیون تن کالای اساسی در این گمرک موجود است. پس از آن، گمرک امیرآباد با حدود ۵۰۰ هزار تن و گمرک نوشهر با حدود ۲۰۰ هزار تن قرار دارند.
همچنین حدود ۲۸ فروند کشتی با نزدیک به ۲۰۰ هزار تن کالا در حال تخلیه و حدود ۶۰ فروند کشتی با حدود ۵۰۰ هزار تن کالا در لنگرگاه‌ها قرار دارند.
مدیریت هماهنگ مرزی؛ مرحله بعدی اصلاح فرآیندها
در همین چارچوب، گمرک ایران اجرای آزمایشی طرح «مدیریت هماهنگ مرزی» را در مرز دوغارون آغاز کرده است.
بر اساس این طرح، فرآیند حرکت هر کامیون از زمان ورود تا خروج از مرز زمان‌سنجی می‌شود تا مشخص شود توقف کالا دقیقاً در کدام مرحله و نزد کدام دستگاه اتفاق می‌افتد. گمرک، استاندارد، قرنطینه، دامپزشکی و سایر دستگاه‌های دخیل در فرآیند تجارت، در این مدل در یک زنجیره واحد مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.
هدف این طرح، شناسایی توقف‌های غیرضروری، حذف کنترل‌های تکراری و انتقال بخشی از کنترل‌ها از نقطه مرزی به گمرکات داخلی است.
این رویکرد در واقع مکمل «حمل یکسره» است؛ به این معنا که از یک سو فرآیندهای گمرکی تا حد امکان پیش از رسیدن کالا به مرز انجام شود و از سوی دیگر، مدیریت واحد مرزی مانع از ایجاد توقف‌های چندباره برای یک محموله شود.
گره بعدی تجارت؛ زمان ماندگاری کامیون‌ها در مرزبا وجود کاهش زمان متوسط ترخیص در گمرکات، مسئله توقف کامیون‌ها در برخی مرزها همچنان یکی از چالش‌های تجارت خارجی است. گزارش‌های منتشرشده در هفته‌های اخیر از توقف‌های طولانی در برخی گذرگاه‌های مرزی حکایت دارد؛ موضوعی که اهمیت انتقال فرآیندهای قابل انجام در داخل کشور و مدیریت یکپارچه مرز را بیشتر می‌کند.
در همین زمینه، رئیس‌کل گمرک پیش‌تر تأکید کرده بود که هدف از اصلاحات جدید، جلوگیری از توقف کالا در مرز و انتقال کنترل‌های نهایی به گمرکات داخلی است. برای واحدهای تجاری و تولیدی دارای انبار اختصاصی نیز امکان انتقال کالا از مرز و ترانزیت آن به این انبارها در قالب رویه‌های تسهیل‌شده پیش‌بینی شده است.
حالا اصلاحات جدید در حال حرکت از تمرکز صرف بر «ترخیص سریع‌تر» به سمت «کاهش کل زمان عبور کالا در زنجیره تجارت» است. در این چارچوب، کاهش زمان متوسط ترخیص از ۱۴۳ به ۷۳ ساعت، قرار گرفتن کالاهای اساسی در مسیر سبز، اجرای آزمایشی مدیریت هماهنگ مرزی در دوغارون و ابلاغ مصوبه حمل یکسره، چهار حلقه از یک سیاست واحد را تشکیل می‌دهند: کاهش تشریفات در نقطه مرزی، انتقال کنترل‌ها به داخل، حذف توقف‌های تکراری و تبدیل مرز از گلوگاه تجارت به مسیر عبور کالا.