به گزارش شادا، در الگوی سنتی تأمین مالی، شبکه بانکی یکی از اصلی‌ترین منابع تأمین نقدینگی بنگاه‌ها به شمار می‌رود؛ با این حال، ابزارهایی مانند تأمین مالی زنجیره‌ای، اوراق گواهی اعتبار مولد (گام)، فکتورینگ، خرید دین، تأمین مالی جمعی و انتشار اوراق مالی می‌توانند مسیرهای مکملی برای تأمین منابع شرکت‌ها ایجاد کنند. آمارهای منتشرشده از عملکرد شش‌ماهه و هفت‌ماهه سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد استفاده از برخی از این ابزارها در حال گسترش است.
تأمین مالی زنجیره‌ای؛ ثبت عملکرد ۳۰۳ همتی در شش‌ماهه نخست سال
یکی از مهم‌ترین روش‌های تأمین مالی بنگاه‌ها، تأمین مالی زنجیره تولید است؛ رویکردی که به‌جای تمرکز بر تأمین مالی جداگانه هر شرکت، از ارتباطات تجاری و اعتباری میان حلقه‌های مختلف تولید و توزیع استفاده می‌کند. در این الگو، اعتبار و جریان معاملات میان خریدار، تولیدکننده، تأمین‌کننده مواد اولیه و سایر اجزای زنجیره می‌تواند مبنای تأمین مالی قرار گیرد.
بر اساس گزارش عملکرد بانک مرکزی، مجموع تأمین مالی انجام‌شده از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۳۰۳ همت رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۲۵.۴ همت بود. به این ترتیب، حجم تأمین مالی از این مسیر بیش از ۱۲ برابر شده است.
در همین دوره، عملکرد اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) نیز به ۵۹.۶ همت رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد ۳۷۹ درصدی را نشان می‌دهد. این ارقام بیانگر افزایش استفاده از سازوکارهایی است که می‌توانند با تکیه بر اعتبار و روابط تجاری بنگاه‌ها، بخشی از نیاز آن‌ها به نقدینگی و سرمایه در گردش را پوشش دهند.
فکتورینگ؛ استفاده از مطالبات قراردادی برای تأمین نقدینگی
فکتورینگ یا واگذاری مطالبات قراردادی، یکی دیگر از ابزارهایی است که می‌تواند فاصله زمانی میان انجام تعهد و دریافت وجه را برای بنگاه‌ها کاهش دهد. در این روش، تأمین‌کننده کالا یا خدمات می‌تواند مطالبات خود از کارفرما را در چارچوب ضوابط مربوط به نهاد مالی واگذار کند و پیش از سررسید دریافت وجه از کارفرما، به منابع مالی دسترسی پیدا کند.
این سازوکار برای پیمانکاران، تأمین‌کنندگان و شرکت‌هایی که بخش قابل‌توجهی از منابعشان در مطالبات قراردادی باقی می‌ماند، اهمیت دارد؛ زیرا امکان استفاده از مطالبات تأییدشده برای تأمین سرمایه در گردش را فراهم می‌کند.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی بانک مرکزی، میزان پذیرش مطالبات قراردادی از طریق این سازوکار در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۳۵.۴ هزار میلیارد ریال، معادل ۳.۵۴ همت رسیده است. بانک‌های ملت، رفاه کارگران و توسعه تعاون از جمله بانک‌های پذیرنده مطالبات در این گزارش معرفی شده‌اند.
این رقم، عملکرد اعلام‌شده برای پذیرش مطالبات قراردادی در دوره مورد اشاره است و نباید آن را معادل کل ظرفیت یا حجم بازار فکتورینگ کشور در نظر گرفت.
تأمین مالی جمعی؛ مشارکت سرمایه‌گذاران در طرح‌های اقتصادی
تأمین مالی جمعی نیز از جمله ابزارهایی است که امکان جذب منابع از تعداد زیادی سرمایه‌گذار را برای اجرای طرح‌های اقتصادی فراهم می‌کند. در این روش، متقاضی تأمین مالی، طرح خود را از طریق سکوی دارای مجوز معرفی می‌کند و افراد با اطلاع از مشخصات و شرایط اعلام‌شده، در تأمین منابع مورد نیاز آن مشارکت می‌کنند.
این شیوه می‌تواند برای کسب‌وکارهایی که به دنبال تأمین مالی یک طرح مشخص هستند، مسیری مکمل در کنار منابع بانکی ایجاد کند. البته استفاده از آن تابع ضوابط و مقررات مربوط است و ارزیابی شرایط طرح و ریسک‌های آن برای مشارکت‌کنندگان اهمیت دارد.
بر اساس گزارش هفت‌ماهه سازمان بورس و اوراق بهادار، حجم تأمین مالی از طریق سکوهای تأمین مالی جمعی در هفت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۲۴ هزار و ۱۷۰ میلیارد تومان، معادل ۲۴.۱۷ همت رسیده است.
همچنین بر اساس اعلام مدیرعامل فرابورس ایران در مهرماه امسال، از زمان راه‌اندازی این ابزار، مجموع تأمین مالی انجام‌شده به ۵۷ هزار و ۵۹۵ میلیارد تومان رسیده و از طریق آن ۲۹۸۸ طرح با مشارکت ۱۱۰۵ متقاضی منحصربه‌فرد تأمین مالی شده‌اند. در شش‌ماهه نخست سال جاری نیز ۸۱۹ طرح به ارزش ۲۱.۵ همت از این مسیر تأمین مالی شده‌اند.
بازار سرمایه؛ مسیر مکمل برای تأمین مالی بنگاه‌های بزرگ‌تر
در کنار ابزارهای مبتنی بر مطالبات و معاملات تجاری، بازار سرمایه نیز ظرفیت‌هایی برای تأمین منابع مورد نیاز شرکت‌ها در اختیار دارد. انتشار اوراق ما لی، افزایش سرمایه و استفاده از ظرفیت نهادهای مالی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری از جمله روش‌هایی است که شرکت‌ها می‌توانند متناسب با شرایط و نیاز خود از آن‌ها بهره بگیرند.
بر اساس گزارش هفت‌ماهه سازمان بورس، مجموع منابع تجهیزشده از مسیر بازار سرمایه در هفت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۱۱۴۶.۵ همت بوده است. از این میزان، ۲۴۳.۷ همت از روش‌های سرمایه‌ای مانند عرضه اولیه و افزایش سرمایه، ۸۷۸.۶ همت از طریق انتشار اوراق بدهی و ۲۴.۱۷ همت از مسیر تأمین مالی جمعی تأمین شده است. بر اساس همین گزارش، ۸۶.۲ درصد اوراق بدهی منتشرشده سهم دولت، ۱۱.۴ درصد سهم بخش غیردولتی و ۲.۴ درصد سهم شهرداری‌ها بوده است.
انتخاب ابزار متناسب با نیاز بنگاه؛ از سرمایه در گردش تا توسعه تولید
تنوع ابزارهای تأمین مالی زمانی برای اقتصاد و بنگاه‌ها اثرگذار خواهد بود که هر شرکت بتواند متناسب با ماهیت فعالیت و نوع نیاز مالی خود، روش مناسب را انتخاب کند. تأمین سرمایه در گردش، تأمین مالی یک قرارداد، خرید مواد اولیه، توسعه خطوط تولید و اجرای طرح‌های سرمایه‌گذاری، نیازهای متفاوتی هستند و نمی‌توان برای همه آن‌ها یک راهکار واحد در نظر گرفت.
برای مثال، بنگاهی که با تأخیر در وصول مطالبات مواجه است، می‌تواند ظرفیت فکتورینگ یا خرید دین را بررسی کند؛ شرکتی که برای اجرای یک طرح مشخص به منابع نیاز دارد، امکان استفاده از تأمین مالی جمعی را خواهد داشت و بنگاهی که در زنجیره‌ای از روابط تجاری فعالیت می‌کند، می‌تواند از ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای بهره بگیرد. شرکت‌های بزرگ‌تر نیز با توجه به شرایط و الزامات قانونی، امکان استفاده از ظرفیت‌های بازار سرمایه را دارند.
در این میان، توسعه ابزارهای نوین تأمین مالی می‌تواند به توزیع مناسب‌تر منابع، کاهش فشار بر شبکه بانکی و افزایش امکان دسترسی بنگاه‌ها به روش‌های متنوع تأمین مالی کمک کند. البته تحقق این ظرفیت به شفافیت اطلاعات مالی شرکت‌ها، اعتبارسنجی دقیق، تسهیل فرایندهای اجرایی و آشنایی بنگاه‌ها با شرایط استفاده از هر ابزار وابسته است.
افکس؛ فرصتی برای اتصال بنگاه‌ها به نهادهای تأمین مالی
هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی نظام مالی، سرمایه‌گذاری و زیرساخت‌های دیجیتال می‌تواند زمینه‌ای برای معرفی این ابزارها و آشنایی فعالان اقتصادی با ظرفیت‌های نهادهای تأمین مالی فراهم کند. حضور بانک‌ها، شرکت‌های تأمین سرمایه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، سکوهای تأمین مالی جمعی و سایر ارائه‌دهندگان خدمات مالی در کنار بنگاه‌های اقتصادی، فرصتی برای طرح نیازهای واقعی کسب‌وکارها و بررسی راهکارهای متناسب با آن‌ها ایجاد می‌کند.
در چنین فضایی، بنگاه‌ها می‌توانند با سازوکار، الزامات و شرایط استفاده از روش‌های مختلف تأمین مالی آشنا شوند و نهادهای مالی نیز از نزدیک با نیازهای بخش تولید و تجارت ارتباط برقرار کنند. این ارتباط، در صورت تداوم و تبدیل‌شدن به همکاری‌های عملی، می‌تواند به تسهیل دسترسی شرکت‌ها به منابع مالی و استفاده مؤثرتر از ظرفیت ابزارهای موجود کمک کند.
گسترش تأمین مالی جمعی، فکتورینگ و تأمین مالی زنجیره‌ای در کنار ابزارهای بازار سرمایه، نشان می‌دهد تأمین مالی بنگاه‌ها به‌تدریج از الگوی متکی بر یک مسیر واحد فاصله می‌گیرد. هدف از توسعه این ابزارها، فراهم‌کردن امکان انتخاب روش مناسب برای هر بنگاه و پاسخ‌گویی بهتر به نیازهای متنوع بخش تولید و اقتصاد است؛ مسیری که معرفی ظرفیت‌ها و ایجاد ارتباط میان فعالان آن، یکی از کارکردهای مورد انتظار نمایشگاه نظام مالی خواهد بود.